Tym razem zajmiemy się tematem, jak i czym wycentrować koło w rowerze. Może się to wydawać dla jednych trudne dla innych banalne, jednak każdy może coś ulepszyć, albo się nauczyć.
Zastanawiam się jak to zacząć, aby było przejrzyście i zrozumiałe dla każdego. Podzielę ten artykuł na punkty w których poruszę dość szeroki zakres czynności, którą jest centrowanie kół.
1. W tym punkcie opiszę jakie narzędzia będą potrzebne do centrowania
2. Mając już narzędzia omówię od czego należy zacząć przed centrowaniem koła.
3. Nie przewidziane sytuacje na ścieżce rowerowej, jak sobie poradzić z scentrowanym kołem.
4. Narzędzia do serwisu rowerowego, na co zwrócić uwagę, czego unikać i jak prawidłowo przeprowadzić serwis koła.
Spis treści
Ad 1. Narzędzia do serwisu i nie tylko
Aby zacząć przygodę z naprawą skrzywionego koła trzeba mieć odpowiednie narzędzia do tego. Pierwszym narzędziem, którym każdy ma na myśli to centrownica do kół rowerowych (są jeszcze inne do innych kół). A jaka centrownica jest potrzebna? Na pewno skalibrowana i sztywna. Co do producentów to na dzisiaj jest cała masa takich narzędzi.
Od Chińskich tanich do profesjonalnych i drogich uznanych firm jak Park Tool, Unior, Bitul. Jak wiadomo tańsze nie będą tak precyzyjne jak drogie i markowe narzędzia, ale centrownica to jeszcze nie wszystko. Będą jeszcze potrzebne takie narzędzia jak:
- klucz do nypli w odpowiednim rozmiarze,
- łyżki do opon, aby ją ściągnąć,
- klucz do kasety o ile będzie trzeba wymienić szprychę.
- Klucz torx do odkręcenia tarczy, (jeśli masz piastę na center lock, używasz tego samego klucza co do kasety Shimano). Jeśli masz nowszy typ to klucza do suportu Hollowtech II ).
Inaczej, użyj takiego klucza jakiego wymaga od tego komponent zainstalowany na piaście. Gdy chcesz się zająć kołami na poważnie to takie narzędzie jak tensometr do szprych jest niezbędny.
Ad 2. Jak wycentrować koło i czym?
Skompletowałeś narzędzia więc czas na pierwsze oględziny koła. Wiesz już, że koło bije na boki, ale występuje też bicie promieniste ( jajko). Więc przyszedł czas na dokładniejsze zbadanie sprawy. Umyj koło, zdejmij oponę, dętkę i opaskę, zwróć uwagę na to czy wszystkie szprychy są całe. Gdy któraś ze szprych jest pęknięta będzie powodować bicie całego koła. Tak samo luzy na osi i łożyska. Sprawdzić też należy obręcz, czy jest nienaruszona, zwłaszcza w miejscach mocowania szprych, (oczka). Jeśli widać rysy, pęknięcia przy otworach szprych lub wyrwane oczka to centrowanie nie będzie miało sensu i taką obręcz należy wymienić.
bicie boczne
Ok. masz już przygotowane koło po oględzinach, wszystkie szprychy są całe jednak koło bije na boki. To najprostsze centrowanie, obracasz kołem między szczękami centrownicy, jedna strona będzie ocierać o szczękę a druga będzie się oddalać. Więc w miejscu, gdzie obręcz się ociera zaznaczasz lub zapamiętaj które to miejsce i luzujesz szprychę po tej stronie obręczy a po przeciwnej dociągasz. Wtedy zauważysz, że bicie będzie się robić mniejsze, robisz tak aż obydwie strony koła będą toczyć się równo. Warto sprawdzić naciąg szprych przed centrowaniem, aby nie doprowadzić do zerwania gwintu na szprychach czy w nyplu. Gdy szprychy są za mocno napięte lepiej je zluzować i centrować od nowa. Ważne jest aby wszystkie szprychy były naciągnięte z równą siłą, wtedy koło będzie działać dłużej i bez awarii. Koło ze zbyt mocno i nie równo naciągniętymi szprychami będzie się samoistnie krzywiło i może uszkodzić obręcz.
Bicie promieniowe
Co w przypadku bicia promienistego? (jajo). Wyobraź sobie koło w kształcie jajka, podziel je na 4 połówki, góra – dół mają dłuższą średnice a boki lewo-prawo, krótszą średnicę. Aby to wyrównać to szprychy góra-dół trzeba dokręcić a szprychy lewo-prawo odkręcić. Obracając koło w centrownicy będziesz widział, jak bicie robi się coraz mniejsze, aż dojdziesz do punktu gdzie koło zrobi się dokładnie centryczne i nie będzie bicia. Po wycentrowaniu dobrze jest „odpuścić” szprychy. Opierając koło osią o stół czy podłogę dociskamy obręcz obracając koło dookoła i tak samo drugą stronę. Możesz usłyszeć trzeszczenie szprych i to dobrze, wtedy szprychy układają się w oczkach piasty i obręczy. po tej operacji załóż jeszcze raz koło do centrownicy i sprawdź centryczność. Popraw gdy zajdzie taka potrzeba.
Masz już wycentrowane koło na boki i góra-dół to teraz możesz sprawdzić siłę naciągu szprych. Do tego służy tensometr, bez niego nie będziesz wiedział czy koło zachowa swoją centryczność na dłużej. Tensometry są różne cyfrowe i mechaniczne. Ważne jest aby były prawidłowo skalibrowane i miały czytelną tabelę kontrolną. Dobrym i prostym takim tensometrem jest Park Tool TM-1. Jest to prosty przyrząd i ma bogatą tabelę przeliczeniową co jest dość istotne, gdy prowadzisz serwis. Jak to działa? Najpierw musisz wiedzieć jaką szprychy masz w kole, czy będą to stalowe, aluminiowe czy inne. Następnie zmierz suwmiarką grubość szprychy i zakładasz przyrząd na szprychę, odczytujesz wynik. W tabeli znajdujesz wybrany rodzaj szprychy, średnicę i odszukujesz liczbę podaną z tensometru w kolejnej linijce masz podaną liczbę wyrażoną w kg/siła to jest wynik naciągnięcia szprych, które powinny być w miarę równe po obu stronach koła.
Ad 3. Jak wycentrować koło na trasie?
W czasie jazdy też może się przytrafić sytuacja, gdzie skrzywimy koło, może to czarnowidztwo, jednak jeśli jeździmy z obciążeniem (sakwami) to takie sytuacje się zdarzają. A czasami w trudnym terenie też istnieje taka możliwość. Dlatego warto mieć na wyposażeniu oprócz podstawowego narzędzia jak multitool lub kieszonkowy zestaw narzędzi, parę „trytytek” i klucz do nypli o ile niema go w zestawie podręcznym. Po co? Ano właśnie one będą nam robić za „centrownicę„.
Zapytasz jak? To proste, zakładasz „trytytkę” za widelec i ustawiasz tak aby koniec tylko lekko dotykał obręczy koła. Obracając kołem będziesz widział w którą stronę należy dociągnąć szprychy a które odkręcić. Tam gdzie koło się oddala od założonej „trytytki” dokręć nyple a po przeciwnej stronie poluzuj. Rób to powoli i nie na siłę. Nie będzie to naprawa profesjonalna, ale pozwoli Ci w miarę komfortowo wrócić do domu lub dojechać do serwisu rowerowego. Takim sposobem możesz „wyprostować” koło jedynie na boki, jeśli przytrafi się bicie promieniste, będzie to większy kłopot. W takim przypadku trudno naprawić w warunkach polowych taką usterkę, chyba, że ktoś ma dużo cierpliwości i czasu, co i tak nie będzie prawidłowo zrobione. Jednak skrzywienie koła w trasie w większości przypadków występuje bicie boczne, co jest do naprawienia o ile ma się czym.
Ad 4. Narzędzia do serwisu rowerowego
Chcesz otworzyć serwis rowerowy? A może już prowadzisz taki warsztat? Jeśli zastanawiasz się nad wyborem narzędzia, który posłuży Ci długie lata i chcesz takie usługi przeprowadzić profesjonalnie to zainwestuj w najlepszy sprzęt na który Cię stać. Do wyboru masz praktycznie paru producentów, którzy specjalizują się w tej branży i są dostępne, na przykład wspomniany już Park Tool, czy Unior. Najbardziej rozpoznawalny w tej dziedzinie jest Park Tool i nie bez przesady. Osobiście uważam, że centrownice do kół robią perfekcyjne. Więc mogę je polecić jako, że wiele kół na nich składałem i centrowałem. No dobrze mam swojego faworyta jednak jeśli jesteś przy zakupie to wybierz najnowszą Park tool TS-4.3, dlaczego akurat tą?
Powód jest prosty, to sprawdzony producent, jest mega sztywna i obsłuży każde dostępne koło od 16″ do 29″ łącznie z kołami do fatbike. Model TS-4.2 i TS 4.3 to tak naprawdę te same centrownice pod względem obsługi wielkości kół. Różnice między nimi są kosmetyczne, więc jeśli wybierzesz którąś z nich to tak naprawdę będzie to samo.
Starsze modele są tańsze jednak i tak swoje kosztują a różnica jest taka, że jeśli kupisz model np. popularny TS-2.2 to też dobry i sprawdzony model to jednak już nie wycentrujesz kół do fatbike.
Dlaczego? Bo ma ograniczony rozstaw ramion. Tak samo jest z kołami z osią stałą, można zastosować adaptery aby takie koło założyć jednak to dodatkowy koszt paru stów. W takim przypadku zbliżasz się cenowo do najnowszego modelu bez żadnych adapterów, przejściówek, bo nowy model ma adaptery wbudowane.
Chińskie odpowiedniki centrownicy, czy warto?
Na znanych stronach można znaleźć narzędzia różnych producentów i w różnych cenach, nawet za parę stów, czy jednak warto? Miałem do czynienia a takimi narzędziami i powiem tak: są niedokładne kiepskiej jakości i z dziwnego materiału. Czy wszystkie? Oczywiście, że nie bo są też całkiem przyzwoite, jednak różnice w cenie tych uznanych i znanych firm nie jest już tak atrakcyjna. Dlatego ta różnica zniechęca szukania czegoś nieznanego.
Dobrze, mamy centrownicę co jeszcze by było potrzebne, aby pracować komfortowo? Gdy zakupujesz centrownicę, dostajesz w opakowaniu centrownicę i instrukcję, trochę mało. Uważam, że zakup podstawy TSB-4.2 to dobry pomysł i ułatwia organizację pracy, choć podstawa nie jest niezbędna do życia:)
Ważne jest to aby centrownica była prawidłowo skalibrowana! Inaczej każde koło nie będzie w osi symetrii roweru a błąd będzie powtarzalny za każdym razem. Dlatego, na nie skalibrowanej centrownicy każde koło będzie „zepsute”. Do kalibracji centrownic służy przyrząd taki jak Park Tool 1554-1,
Możesz też zakupić zegary do pomiaru centryczności i bicia jak te TS-2Di,
To też bardzo dobry pomysł, jak masz koła karbonowe do centrowania i jak Cię stać od razu wydać ok 800zł. Myślę, że w pierwszej kolejności przyda się Park Tool DT-3 do pomiaru bicia tarczy hamulcowej a do tego zegar, czujnik zegarowy DT-3i2.
Aby koła były prawidłowo naprawione będzie potrzebny tensometr. Ja Używam TM-1 też od Park Tool. Wybrałem go dlatego, że ma bogatą tabelę porównawczą większości szprych. Inne tensometry też się sprawdzą o ile mają dokładną tabelę. Co jest jeszcze ważne? Pomimo, że jest to nieskomplikowany przyrząd to jednak jest to narzędzie pomiarowe i należy je odpowiednio traktować. Takie narzędzia należy przechowywać w pudełku, w szufladzie, gdzie nic nie narazi je na uszkodzenia, spadnięcie czy inne wypadki. Podobnie zegary, suwmiarki, zwłaszcza elektroniczne.
Jeśli widzisz w serwisie gdzie taki przyrząd wisi na gwoździu to lepiej unikaj usługi w takich miejscach. Prawdopodobieństwo, że tensometr już nie raz spadł na podłogę jest wysokie i nie będzie działał jak powinien. A jeśli ktoś nie umie korzystać z narzędzi pomiarowych to serwis też nie będzie taki jak powinien. A przecież, każdy serwis uważa się za w pełni profesjonalny.
Podsumowując, posiadanie nawet najlepszych i najdroższych profesjonalnych narzędzi nie znaczy, że ktoś umie z nich profesjonalnie korzystać. Ważniejsza od samych narzędzi jest wiedza i umiejętność ich użycia.
Klucze do nypli, jakie?
Jest wiele rodzajów kluczy od tanich okrągłych metalowych krążków z nacięciami po pojedyncze dopasowane do wielkości nypla. Który wybrać? O ile będziesz chciał się zajmować bardziej „pro” to wybieraj te pojedyncze z gumowaną rękojeścią. Są one wygodniejsze i mniej bolą od nich palce, ale też więcej kosztują. Gdy jednak robisz okazjonalnie dla siebie to wystarczy dobrze wyfrezowany krążek z nacięciami. Jest tańszy i przydaje się gdy wyruszasz z kolegami na dłuższe trasy ze sakwami.
W warsztacie domowym spokojnie też da radę.
Taki podstawowy komplet kluczy w serwisie to podstawa, ale to nie wszystko. Na rynku jest wiele różnych nypli jak i kół, różnią się nie tylko rozmiarem ale też mocowaniem klucza. Producenci tacy jak Mavic i inni posiadają swój własny system mocowania szprych i do każdego należy użyć odpowiedniego klucza. Do płaskich szprych, najczęściej występujących w rowerach szosowych trzeba się zaopatrzyć w „trzymak” do szprych, aby nie ukręcić szprychy.
Do prostych szprych ( StraightPull ) też trzeba mieć odpowiednie narzędzie, bez którego nie jest możliwe dokręcenie nypla.
Do sprawdzania centryczności koła w osi roweru jest przymiar, który określa położenie koła w widełkach roweru. wygląda on tak
Gdy położymy przyrząd na kole możemy zmierzyć odległość końca osi piasty ( gniazda osadzenia piasty w widełkach ramy, lub widelca ) z jednej i drugiej strony. Jeśli ta odległość jest równa to koło jest równo osadzone w rowerze. Jeśli się odległości różnią to w efekcie koło będzie w którąś ze stron przesunięte w osi roweru.
Na koniec
Czy omówiłem wszystko? Chyba nie. Z biegiem czasu postaram się zrobić krótki film z centrowania kół, gdyż opisanie każdego etapu wymagało by napisać książkę a lepiej coś pokazać niż opisać.
Co jeszcze można omówić? Na pewno dobór szprych, jak mierzyć szprychy, jak obliczyć długości do zakupionej obręczy i piasty, jak poskładać koło. Częste popełniane błędy przy centrowaniu kół. Jak można samemu zrobić szprychy na wymiar. No i pewnie jeszcze by się nazbierało tematów związanych z budowaniem kół.
Czy to jakaś czarna magia? Nie! Każdy może się nauczyć jeśli ma chęci do czego zachęcam.
Może Cię też zainteresować podstawowa budowa roweru górskiego
